RIHA - Devletin Kürt gençlerini dilleri ve kültürlerinden uzaklaştırmaya çalıştığını belirten dil araştırmacısı Cebrail Vural, “15 Mayıs Kürt Dil Bayramı’nı Kürt dilinin ve kültürünün yeniden doğuşu olarak görüyoruz” dedi. 

 

Kürt Ulusal Kongresi 2006 yılında Celadet Ali Bedirxan öncülüğünde Latin alfabesiyle çıkarılan Hawar dergisinin yayın tarihi olan 15 Mayıs'ı Kürt Dil Bayramı olarak ilan etti. 15 Mayıs, her yıl şölen, panel, söyleşi ve yürüyüşlerle kutlanıyor. Bu yılda 4 parça Kürdistan’da çeşitli etkinliklerle kutlamalar yapılıyor.

 

‘DİL ULUSUN TEMEL DİREĞİ’

 

Bu yılki Kürt Dil Bayramı kutlamalarının merkezlerinden biri de Kürdistan'ın güney batı kentleri. 30 yıl cezaevinde kaldıktan sonra tahliye olan ve iki yıldır dil çalışması yürüten Cebrail Vural, Celadet Ali Berdirxan’ın “Dil, ulusun temel direğidir” sözüyle günün önemine vurgu yaptı. Vural, “Dil, bir ulusun kültürünü, sanatını, edebiyatını, duygu ve düşüncelerini kısaca her şeyini belirler. Dil, kişinin varlığıdır. Bir dil kullanıldığı oranda varlığını sürdürür. Dil kullanılmadığı zaman süreç içerisinde eriyerek yok olur. Dili yok olan ulus da kimliğinden ve benliğinden uzaklaşarak yok olur” dedi.

 

 

Kürt dilinin tarihsel kökenine değinen Vural, “Mezopotamya bölgesinde var olan Kürt dili, bütün dillerin anası gibidir. Mezopotamya, insanlığın yerleşik hayata geçtiği ilk yerler olarak kabul edilir. Kürt diline ilişkin en eski işaretleri de özellikle Qerejdax bölgesinde bulabiliyoruz. Yapılan arkeolojik kazılarda da tarihsel en eski bölgelerden olan Girê Miraza (Göbeklitepe) tespit edildi. Bu tarihsel yapı 12 bin yıllık bir geçmişi temsil eder. İnsanlığın ilk yerleşik yapıtlarını ve dönemin kültürünü yansıtır. Burada yaşayanlar Kürtlerin atalarıydı. Kürtlerin ataları on binlerce yıl önce burada duygularını, düşüncelerini ve kültürlerini taşlara kazımışlar. Bundan dolayı Kürt dilinin tarihsel kökenin çok eskilere dayandığını görebiliyoruz” diye belirtti.  

 

‘KÜRT KADINLAR KÜRTÇE'NİN ÖĞRETMENLERİ’

 

Kürt dilinin tarihsel kökenine rağmen belli başlı sebeplerden dolayı gelişiminin sekteye uğradığını vurgulayan Vural, “Kürt dili bu kadar köklü bir tarihe sahip olmasına rağmen göçebe yaşam tarzı, bulunduğu coğrafyanın stratejik öneminin beraberinde getirdiği güvenlik önceliği gibi nedenlerle dili yeteri kadar ilerletememişlerdir. Özellikle saldırılarda yazınsal ürünlerin yakılması, yıkılması dilsel gelişimi sekteye uğratmıştır. Kürt halkının kültürünün ve dilinin gelişiminde ve ileri kuşaklara taşınmasında başat aktör kadınlar olmuştur. Denbêjî, hikaye, masal, tekerlemelerle kültürel aktarımı ve dilin taşınmasını sağlamışlardır. Kürt kadınları, Kürt dili, sanatı ve kültürünün öğretmenidirler” ifadelerini kullandı.

 

SİSTEMATİK ASİMİLASYON POLİTİKALARI

 

Son 100 yıllık Cumhuriyet tarihinin Kürt halkına ait dil, kültür ve bütün ulusal motiflere yönelik asimilasyon politikası izlediğini hatırlatan Vural, “İlk başlarda Kürt halkının köylerle olan bağını kestiler. Çünkü Kürtçe köylerden yayılıyordu. Halk köyde kaldığı sürece kendi özgünlüğünü koruyordu. Halkı kentlere zorla göç ettirerek onları dillerinden uzaklaştırdılar. Yine tarihsel süreçte kadınların dile katkılarını bildiklerinden bunu kırmak için yeni bir uygulamaya geçtiler. Kürt halkının dilini yok etmek niyetiyle kadınları kendi anadilinden uzaklaştırma yoluna girdiler. Kadınlara zorla Türkçe okuma, yazma öğrettiler. Kürtçe kullanması yasaklanan kadınlar, artık çocuklarıyla Türkçe iletişim sağlamak zorunda kaldı. Bu da asimilasyonu daha da derinleştirdi” şeklinde konuştu. 

 

BİYOİKTİDARLA GELEN OTO ASİMİLASYON

 

Asimilasyon politikası kadar oto asimilasyonun da Kürt dili için tehlike boyutunda olduğuna dikkat çeken Vural, “Artık öyle bir hale gelmişiz ki gençlerimiz kendi dillerini konuşamıyor. Kürtçe kelimeleri tanıyamıyor. Egemen dil olan Türkçe yaşamını sürdürmeye başladı. Bunu baskı sonucu değil tercihsel yapmaya başladı. Çünkü sistem biyo iktidarla bunu farz kılmaya başladı. İnsanlar kendi dilini ve kültürünü kullandığı zaman yaşamsal ihtiyaçlarını karşılayamıyor. Fakat egemen dili kullandığı zaman sistem tarafından önün açılıyor. Bu kapitalist modernitenin yansımasıdır” diye belirtti. 

 

Kürt ulusal motiflerin korunması, dil ve kültürün yarınlara taşınması için Kürt Ulusal Kongresi tarafından ilan edilen Kürt Dil Bayramı’nın önemini vurgulayan Vural, “Bizlerde bu günü bir bayram havasında kutluyoruz. Çünkü bu günü Kürt dilinin ve kültürünün yeniden doğuşu gibi görüyoruz. Bu yılda bütün Kürdistan’da kutlanacak” dedi. 

 

PROGRAMLAR

 

14 MAYIS

 

SEMSÛR

 

* Fırat Dil Kültür Derneği (Fırat-DER) öncülüğünde basın açıklaması ve panel. (13:00)

 

15 MAYIS

 

RIHA

 

* Curnê Reş (Hilvan) ilçesinde Kürt Dili Derneğinin açılışı ve şölen (13:00/17:00)

 

* Sêwêreg (Siverek) ilçesinde Ziwan-Kurd derneğinden Lezgo Parkı'na kadar yürüyüş, ardından basın açıklaması. Basın açıklamasından sonra dernek binasında şölen. 

(12:30/16:00)

 

* Wêranşar (Viranşehir) ilçesinde bulunan Şirnex Mahallesinde Komeleya Zimanê Kurdî öncülüğünde şölen düzenlenecek. (14:00)

 

* Eğitim Sen Riha Şubesi, Tahir Elçi Konferans Salonunda Hüseyin Deniz öykü yarışmasının ödül törenini düzenleyecek. Ardından konser verilecek. (20:00) 

 

MELETÎ

 

* Paşaköşkü’nde DEM Parti öncülüğünde basın açıklaması düzenlenecek. (12:00)

 

16 MAYIS

 

DÎLOK

 

* Kurdîparêz Derneği öncülüğünde DEM Parti İl binasında, “Statuya Kurdî perwerdehiya bi Kurdî” şiarıyla panel düzenlenecek. (16:00)

 

RIHA

 

* Zimanger Dil ve Kültür Derneği öncülüğünde Topçu Meydanı’nda basın açıklaması (13:00)

 

17 MAYIS

 

* Riha’da 17 Mayıs’ta Kürtçe öğretmenler için 3 aylık atölye başlayacak. 

 

MA / Ömer Akın